Ιστορία


Η ονομασία του (περιεκτικό της λέξης λίθος με υποκοριστικό -άκι=λιθάκι) πιθανόν να προήλθε από τη γεωλογία της περιοχής αφού στα περίχωρα υπάρχει λευκός πορώδης λίθος, ενώ ήταν συνηθισμένο φαινόμενο οι κατολισθήσεις λίθων από το Μεγάλο Βουνό, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων σεισμικών δονήσεων. Η ονομασία αναφέρεται από το 1507. Οι πρώτοι κάτοικοι πρέπει να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Γάτα για να προστατεύονται από τους βορείους ανέμους και να μπορούν να παρακολουθούν τη θαλάσσια κίνηση. Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας της Ζακύνθου (1479-1797) υπήρξε θύμα ληστρικών επιδρομών των πειρατών που έβγαιναν από τα πλοία τους στον κόλπο του Λαγανά . Σε παλιό τοπικό χρονικό αναφέρονται μάλιστα τα εξής

«1658 Φλεβαρίου 17 επάτησε ο Τουράμπεης το χωριό της Λιθακιάς κι επήρε σκλάβους άντρες, γυναίκες και παιδιά, τριακόσιους, και ήτανε γαλιότες δώδεκα»

Για να προφυλαχτούν από τους πειρατές υπήρχε στην κορυφή του λόφου Μάσκουλο (πάνω από την έπαυλη Δεσύλλα) φρουρός, ο οποίος κάθε φορά που έβλεπε να περνάει από τον κόλπο του Λαγανά ύποπτο πλοίο, πυροδοτούσε εκρηκτική ύλη (μάσκουλο), ειδοποιώντας έτσι τους κατοίκους να προφυλαχτούν.

Μετά την Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα (1864) σύμφωνα με Βασιλικό Διάταγμα από 27.12.1865 εφαρμόστηκε και στη Ζάκυνθο η δημοτική νομοθεσία που βρισκόταν σε ισχύ και στον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο.
Με το από 08.01.1866 Β. Δ. η επαρχία Ζακύνθου διαιρέθηκε σε 10 δήμους :

  1. Ζακύνθου,
  2. Βανάτου,
  3. Γερακαρίων,
  4. Κατασταρίου,
  5. Σκουλικάδου,
  6. Γαλάρων,
  7. Μαχαιράδου,
  8. Λιθακιάς,
  9. Βολιμών,
  10. Κοιλιωμένου.

Ο δήμος Ζακυνθίων χαρακτηρίστηκε α΄ τάξεως και οι υπόλοιποι β΄ τάξεως. Πρωτεύουσα του δ. Ζακυνθίων ορίστηκε η πόλη Ζάκυνθος (χώρα) και σ’ αυτόν συμπεριλήφθηκαν και τα προάστια:
Ακρωτήρι, Μπόχαλη, Κήποι, Αργάσι, Ξηροκάστελο,
Βασιλικός, Καλητέρο, Νερατζούλες και Βλόντος.
Πρωτεύουσες των άλλων δήμων ορίστηκαν αντίστοιχα:
Βανάτο, Άνω Γερακαρίο, Καταστάρι, Σκουλικάδο,
Μεγάλο Γαλάρο, Μαχαιράδο, Λιθακιά, Βολίμες Μέσω και Κοιλιωμένος.

Το 1866 σχηματίστηκε επιτροπή και ύστερα από εισήγηση του γυμνασιάρχη Ν. Πετρή δόθηκαν στους δήμους αρχαϊκά ονόματα που διατηρήθηκαν μέχρι της 28ης Αυγούστου 1912 όπου με Β.Δ και δυνάμει του άρθρου 2 του Νόμου ΔΝΖ΄ «περί Κοινοτήτων Ζακύνθου» καθορίστηκαν οι σημερινές ονομασίες. Οι δήμοι με τα αρχαϊκά ονόματα και τα χωρία που περιελάμβαναν είναι οι εξής:

  1. Ψωφίδος: αποτελούμενος από τα χωριά Βανάτο, Άγιος Κύρηκος, Γαϊτάνη Καληπάδο, Σαρακινάδο, Κουκουναρία, Πλάνος, Τσιλιβί και Χουρχουλίδι.
  2. Αρκαδίων: Γερακαρίο Άνω, Μέσω, Κάτω, Μπελούσι, Τραγάκη, Αλυκανάς.
  3. Υριαίων: Καταστάρι, Πηγαδάκια, Χαρτάτα.
  4. Μεσογαίων: Σκουλικάδο, Άγιος Δημήτριος, Δράκα, Φαγιά, Κούκεση.
  5. Αρτεμισίων: Φιολίτη, Βουγιάτο, Λαγκαδάκια, Γαλάρο Μεγάλο, Γαλάρο Μικρό.
  6. Οπιταϊδών: Μαχαιράδο, Λαγοπόδο, Ρωμήρη, Μελινάδο.
  7. Λιθακιωτών: Λιθακιά, Πισινώντας, Μουζάκη, Ρόιδο, Καλαμάκι, Παληοκάντουνο, Λούρος.
  8. Ελατίων: Βολίμες Άνω, Μέσω, Κάτω, Εξωχώρα, Πλεμοναρίο, Ορθονιές.
  9. Ναφθίων: Κοιλιωμένος, Αγαλάς, Άγιος Λέων, Κερί, Γύρι, Καμπί, Λούχα, Μαριές

Ένα στιχούργημα με έμμετρη απαρίθμηση των (άλλοτε) χωριών της Ζακύνθου που έχει δημοσιευτεί από το Γιάννη Μ. Δεμέτη έχει ιδιαίτερη ιστορική –λαογραφική σημασία και για τη Λιθακιά:

Αη Λιός, Λούχα, Καμπί,
Καλλιπάδος, Τσιλιβί
και τα τρία Γερακαρία,
Πλάνος και Κουκουναρία.

Χαμουζάς, Βασιλικός
Χουρχουλίδι, Αγκερικός,
Ρόιδο και Σαρακινάδο,
Αη Δημήτρης, Σκουλικάδο.

Λαγωπόδο, Μαχαιράδο,
Κοιλιωμένος, Μελινάδο,
Το Φιολίτι, Λαγκαδάκια,
Κούκεσι και Πηγαδάκια.

Νερατζούλες, Καλαμάκι,
το Μπελούσι, το Τραγάκι,
το Μουζάκι, το Ρωμήρι,
Μπόχαλη και Ακρωτήρι.

Γύρι, Δράκα και Φαγιά,
Πισινώντας, Λιθακιά,
Γαϊτάνι και Μπανάτο,
δυο Γαλάρα και Μπουγιάτο.

Το Αργάσι, Αλικανάς,
το Κερί , ο Αγαλάς,
τα Χαρτάτα, Καταστάρι,
τρεις Βολίμες και Σκοινάρι.

Πλεμοναρίο και Ορθωνιές,
η Οξωχώρα και οι Μαριές.

Το στιχούργημα, έργο αγνώστου, προφανώς έχει γραφεί πριν από το 1912. Τούτο συμπεραίνεται γιατί τότε έγινε συγχώνευση όμορων γεωγραφικών χώρων, η κατάργηση ορισμένων αυτοδύναμων χωριών που αναφέρονται στο στιχούργημα και η δημιουργία των κοινοτήτων. Ο πλούτος των εύφορων κτημάτων και η γειτονία με τη θάλασσα υπήρξαν ασφαλώς βασικοί παράγοντες δημιουργίας ενός αξιόλογου εγχώριου πολιτισμού. Ένα πλήθος λαμπρών οικοδομημάτων (εκκλησιαστικών και κοσμικών) αναφέρονται από τα παλαιότερα χρόνια στην περιοχή αυτή. Υπάρχουν σημαντικοί αρχαιολογικοί και φυσικοί χώροι που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.