Τοπωνύμια


Άβυσσος- Κορνός

Ο Αντώνιος Μπισκίνης από επιτόπια έρευνά του στα τέλη του 19ου αιώνα, σημειώνει τα εξής:
«Προ της Λιθακιάς η οδός Κερίου διευθυνομένη προς Ν. διέρχεται εκ της επαύλεως της ευγενούς οικογένειας Δεσύλλα, ένθα υπάρχει πηγή ποσίμου ύδατος. Περαιτέρω ταύτης διέρχεται εκ της θέσεως Στενά, εκείθεν της οποίας υπάρχει λαγκαδία και γέφυρα. Κάτωθεν δε ταύτης εις την κοίτην της λαγκαδίας υπάρχει χάσμα γης μέγα και βαθύ εν είδει πλατέος φρέατος .Εξ αυτού πηγάζει διαυγές και ωραίον ύδωρ, το οποίον υπερεκχεόμενον ρέει διαρκώς εντός της λαγκαδίας. Το βάθος του χάσματος τούτου δεν είναι δυνατόν να ευρεθή ένεκα του ανώμαλου σχηματισμού, παν δε το εμπίπτον εν αυτώ εξαφανίζεται, δια τούτο καλείται Άβυσσος, η δε λαγκαδία καλείται Κορνός. Η Άβυσσος εκαλείτο πριν Κρουνός (αέναος πηγή). Το όνομα όμως τούτο μετετράπη παρά του λαού εις Κορνός και ούτω καλούνται η λαγκαδία, παρακείμενον βουνόν και αυτή η Άβυσσος».
Ο Παν. Χιώτης επίσης αναφέρει:
«…Απότομον φρέαρ γέμον ύδατος ανεξαντλήτου, και εν ταις θερμοτέραις ημέραις του έτους παρά τη περιχώρω του Κηρίου, το βάθος αυτού δεν ευρέθη με όλας τας μακροτέρας βολίδας, τας οποίας εις αυτό έρριψαν οι ειδήμονες, διό καλείται Άβυσσος…» .
Τονίζοντας επίσης την ένταση του σεισμού της 5ης Νοεμβρίου 1633 γράφει :
«…ανέδυσεν η Άβυσσος εν Ζακύνθω. Εσείσθη η Ελλάς…».
Σήμερα στην περιοχή υπάρχουν μεγάλες γεωτρήσεις αλλά και λατομεία (νταμάρια) που αλλοιώνουν το περιβάλλον.ΚαμαρωτήΤο 1884 ανακαλύφθηκε στην περιοχή αρχαία στήλη που ανάγεται πριν από τους Περσικούς πολέμους (5ος πχ αιώνας). Σ΄ αυτό το εύρημα αναφέρεται το παρακάτω γράμμα του τότε «επόπτη» της δημόσιας βιβλιοθήκης Ζακύνθου Παν. Χιώτη: 
«Κύριε Συντάκτα Κατ’ αίτησίν μου προς την Βασιλικήν Νομαρχίαν μετεκομίσθη εις το εν τη δημοσία βιβλιοθήκη εγχώριον μουσείον η εσχάτως ανακαλυφθείσα αρχαία στήλη εν Καμαρωτώ, τοποθεσία Λιθακιάς. Είναι ορθογώνιος λίθου πυρίτιδος λελαξευμένη και τερματιζομένη εις ημικυκλοειδή κορυφήν έχουσα ραβδώσεις έλικας και περίζωμα. Επιγράφεται στοιχειδόν: Σιώ Άρει δωρικώς, ό δηλοί Θεώ Άρει. Ως εκ του αρχαϊκωτάτου τύπου των γραμμάτων των πριν του Ευκλείδου ανάγεται εις χρόνους πριν των Περσικών πολέμων. Εικάζεται δε ότι ετέθη ως τέρμων όρος ναού Άρεως (Θεού πολέμου) κατ΄ εκείνα τα μέρη. Τοσούτο δε εχάρησαν οι εκεί δημόται, ώστε επιθυμούσιν, υπουργική αδεία, να μεταλλαγή το όνομα του δήμου αντί Λιθακιωτών εις το δήμος Άρεως ή Αρείων….»

Άγιος Σώστης

Ακρωτήρι και απέναντι μικρό νησί με την ίδια ονομασία. Το νησάκι αυτό αποτελούσε άλλοτε την άκρη του ακρωτηριού και χωρίστηκε από τον τρομερό σεισμό του 1633. Το αρχικό εκείνο άνοιγμα μεγάλωσε από μεταγενέστερους σεισμούς, ιδιαίτερα του 1893. Πάνω στην άκρη της χωρισμένης αυτής νησίδας υπήρχε από τις αρχές του 16ου αιώνα εκκλησία του Αγίου Σώστη. Το νησάκι είναι γνωστό για τις περίφημες πέτρες των οικοδομών του τόπου. Ενδεικτικά αναφέρουμε την πρόσοψη της εκκλησίας του μοναστηριού της Παναγίας της Ελευθερώτριας. Σήμερα το νησάκι είναι ιδιόκτητο, δεν συμπεριλαμβάνεται στις προστατευόμενες περιοχές του θαλάσσιου πάρκου και λειτουργεί ως χώρος αναψυκτηρίου και νυχτερινού κέντρου διασκέδασης!Αρκαδιανού(από την οικογένεια Αρκάδη που κατείχε κτήματα στο παράλιο αυτό μέρος, όπου χύνεται και μικρός ομώνυμος χείμαρος), Κούκλα, Κουρβούλη, Βυθίσματα, Ασπρόχωμα, Βουκισίας, Γλύφα, Δασκάτου, Δοξαραίικα, Κάκκαρη, Καταλανέικα, Καπαρέικα, Καψάλια, Κουκουναρία, Καλογέρου Βράχος, Μπένου, Ξηράχες, Μπεργούνη, Μαυρομάτη κλπ είναι μερικές ακόμη περιοχές μέσα στα όρια της Λιθακιάς. Στη Λιθακιά περιλαβμάνεται και μεγάλο μέρος της παραλίας του κόλπου του Λαγανά με τις υπέροχες αμμουδιές. Οι παραλίες που αρχίζουν από το μνημείο Βεζάλ και φτάνουν μέχρι τον Κορνό όπου είναι και τα όρια της Λιθακιάς με το Κερί είναι λιθακιώτικες.Κακή ΚόμπαΜεγάλος ογκόλιθος που στέκεται απειλητικά πάνω από το χωριό και αποτελεί το φόβο και τον τρόμο των κατοίκων στην περίπτωση κατολίσθησης κατά τις συχνές σεισμικές δονήσεις που
επαναλαμβάνονται στο νησί.

Μαραθονήσι

Βρίσκεται δύο χιλιόμετρα νοτιοανατολικά κι απέναντι από τον Κορνό. Στο νησάκι σώζονται τα ερείπια παμπάλαιου μοναστηριού της Παναγίας της Οδηγήτριας, καθώς επίσης ενός πύργου, που χρησίμευε σαν υγειονομικό παρατηρητήριο (Sanitaria) επί Βενετοκρατίας. Ο Λ.Χ. Ζώης γράφει χαρακτηριστικά: 
« Η νησίς αύτη κειμένη προς Ν. της Ζακύνθου κι έναντι του λιμένος νάφθη, νυν Κερίου, έχει εμβαδόν μεν κατά τας τελευταίας καταμετρήσεις 133,049 τ.μ. περίμετρον δε εν περίπου μίλιον. Εκαλείτο προσέτι «Νήσος του Μαραθέα»(1533 Σ/γρ Φραγκόπουλος) και είχε πραχωρηθεί τω Θεοδώρω Παλαιολόγω επί προβλεπτού Πέτρου Φώσκολου, αλλ΄ οι εκ κώμης Πισινόντα αδελφοί Σιδηροκαστρίτη κατέλαβον αυτήν και τη 25η Ιουνίου 1494 επί Προβλεπτού Παγκρ. Ιουστινιανού παρεχωρήθη αυτοίς και ο εκεί ναός μετά μονής της Θεοτόκου Οδηγητρίας της Μαραθονησιωτίσσης μεθ΄ όλων των διακιωμάτων αυτής. Τη 3η Σεπτ 1514 ο ανωτέρω παλαιολόγος ήλθεν εις συμφωνίαν προς τους Σιδηροκαστρίτη να διακρατήσωσι τον ναόν υπό τον όρον να θέσωσι μόνον εφημέριον. Βραδύτερον η νησίς αύτη περιήλθε τη ευγ. Οικ. των Μακρή»
. Εκτός από την εκκλησία και το μοναστήρι της Παναγίας της Μαραθονησιώτισσας υπήρχε άλλοτε στο νησάκι αυτό εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, που μνημονεύεται σε διάφορα έγγραφα των αρχών του 16ου αιώνα. Ο Σπύρος δε Βιάζης, σε σπανιότατο δημοσίευμά του, γράφει: 
«…Το νησίδιον Μαραθονήσι, το κείμενον εις τον Κόλπον Λαγανάν, ήτο άλλοτε ηνωνμένον με το ακρωτήριον Μαραθίαν…. Το νησίδιον άλλοτε κατοικείτο….. Πολλάκις το νησίδιον υπέστη καταστροφάς εκ πειρατών, αλλ΄ εύρον εκεί εκ τούτων τάφον πέντε τω 1530, τη ανδρεία χωρικών εγκατοίκων….»
.
Σε χρονικό σημείωνα ανώνυμου διαβάζουμε:
« 1686, Ιουλίου 5, ημέρα Δευτέρα. Μία φελούκα τούρκικη επήγε στο Μαραθονήσι κι έπιασε τέσσερις καλογέρους και του παπά Ρουμανζά τη γυναίκα και την κουνιάδα του συμβία του ευγενή Σπ. Φραντζέσκου Βλαστού και επήρανε και την εικόνα της Θεοτόκου, ως καθώς ήτον…».
Και ο Ντίνος Κονόμος στο βιβλίο του «Ζάκυνθος, Ύπαιθρος Χώρα»παρατηρεί:
« Όπως φαίνεται από το λήμμα Ζώη της πρώτης έκδοσης του «Λεξικού φιλολογικού και Ιστορικού Ζακύνθου», ο Θεόδωρος Παλαιολόγος (ο οποίος ήταν εγκαταστημένος στη Ζάκυνθο από τα τέλη του 1487) είχε αφήσει στην εκκλησία της Μαραθονησιώτισσας εικόνες και άλλα ιερά κειμήλια, που ήθελε να λειτουργούνται από μόνιμο εφημέριο. Πιθανότατα ο ίδιος αφιέρωσε στην εκκλησία εκείνη, όταν του παραχωρήθηκε το νησάκι (1490), παλιά εικόνα της Θεοτόκου Οδηγήτριας, που είχε φέρει μαζί του στη Ζάκυνθο. Όταν έγινε η πειρατική επιδρομή (5 Ιουλίου 1686) η αρχαία εικόνα της Παναγίας της Μαραθονησιώτισσας ήταν απ΄ όλους γνωστή στο Νησί και πήγαιναν, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, να την προσκυνήσουν άνδρες και γυναίκες όλων των κοινωνικών τάξεων. Οι επιδρομείς, όπως αναφέρει το χρονικό σημείωμα, πήραν αιχμαλώτους τέσσερους καλόγερους από το μοναστήρι, και δυο γυναίκες, που είχαν πάει προφανώς για προσκύνημα. Επίσης φεύγοντας οι ληστροπειρατές πήραν μαζί τους και την εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας «ως καθώς ήτον», που σημαίνει μαζί με την καθέδρα και τα αφιερώματά της…» Σήμερα το Μαραθονήσι παραμένει ιδιόκτητο με σχέδια οικοδομικής αξιοποίησής του. Οι κάτοικοι της περιοχής, ιδιαίτερα της Λιθακιάς δηλώνουν αποφασισμένοι ότι θα αντιδράσουν σθεναρά σε κάθε προσπάθεια να καταστραφεί το φυσικό αυτό κάλλος. Η αμμώδης παραλία του είναι ιδανική για την ωοτοκία της θαλάσσιας χελώνας caretta-caretta γι αυτό έχουν ληφθεί αυστηρά μέτρα προστασίας του βυθού και της παραλίας.